Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova "3+3" regional əməkdaşlıq platformasının xarici işlər nazirlərinin növbəti toplantısının keçirilməsi üçün Bakı və İrəvan arasında razılıq gözlənildiyini açıqlayıb. Bu şərh Cənubi Qafqaz diplomatiyasında yeni mərhələnin anonsu kimi qiymətləndirilə bilər.

Əgər tərəflər görüşün məkanı ilə bağlı ortaq qərara gəlsələr, növbəti toplantının ya Azərbaycanda, ya da Ermənistanda keçirilməsi mümkündür. Bu isə ilk dəfə olaraq Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Ermənistana, yaxud Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın Azərbaycana rəsmi səfər etməsi ehtimalını gündəmə gətirir. Belə bir səfər təkcə protokol xarakteri daşımayacaq, həm də postmünaqişə dövründə siyasi etimadın formalaşması baxımından simvolik əhəmiyyət kəsb edəcək.

"3+3" platforması Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanla yanaşı, regionun üç böyük qonşusu – Türkiyə, Rusiya və İranı bir masa arxasında birləşdirən regional əməkdaşlıq mexanizmidir. Formatın əsas məqsədi Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik, nəqliyyat, iqtisadi inteqrasiya və regional problemlərin region ölkələrinin iştirakı ilə müzakirə edilməsidir.

Gürcüstan Rusiya ilə münasibətlərə görə indiyədək platformada iştirak etməsə də, qalan beş ölkə müxtəlif səviyyələrdə görüşlərini davam etdirir. Bu baxımdan "3+3" formatı regiondankənar aktorların təsirini azaltmağa yönəlmiş mexanizmlərdən biri hesab edilir.

Görüşün Bakıda keçirilməsi daha real görünür

Hazırkı geosiyasi mənzərə nəzərə alındıqda toplantının ilk olaraq Bakıda keçirilməsi ehtimalı daha yüksək görünür.

Bunun bir neçə səbəbi var:

Birincisi, Azərbaycan son illərdə beynəlxalq tədbirlərin təşkili sahəsində ciddi təcrübə qazanıb və regional diplomatik platformalar üçün etibarlı ev sahibi kimi qəbul olunur.

İkincisi, sülh sazişi üzrə danışıqlarda təşəbbüsün əhəmiyyətli hissəsi Bakının əlindədir. Ermənistanın Azərbaycan ərazisinə rəsmi nümayəndə heyəti göndərməsi sülh prosesinə siyasi dəstək nümayişi kimi qəbul edilə bilər.

Ermənistan rəsmiləri də bundan əvvəl dəfələrlə Azərbaycana gəlmək istədiklərini bildiriblər.

Üçüncüsü, son dövrdə Ermənistan rəhbərliyi Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində əvvəlki illərlə müqayisədə daha praqmatik ritorika nümayiş etdirir. Ararat Mirzoyanın Bakıya mümkün səfəri də məhz bu siyasətin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Lakin İrəvan variantı da istisna deyil

Digər ssenari isə toplantının Ermənistanda keçirilməsidir. Bu halda Ceyhun Bayramovun İrəvana səfəri baş tuta bilər.

Belə bir addım diplomatik baxımdan daha böyük rezonans doğura bilər. Çünki Azərbaycan rəsmisinin uzun illərdən sonra Ermənistana səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini nümayiş etdirə bilər.

Lakin bu ssenarinin reallaşması üçün təhlükəsizlik, protokol və siyasi mühitlə bağlı bir sıra həssas məsələlərin əvvəlcədən razılaşdırılması vacibdir. Ermənistan daxilində mövcud olan radikal müxalifətin mümkün etirazları da İrəvan üçün əlavə risk faktorudur.

Əgər Ararat Mirzoyan Bakıya və ya Ceyhun Bayramov İrəvana səfər edərsə, bu, sadəcə "3+3" platformasının iclasında iştirak deyil, həm də Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin institusional diplomatiya mərhələsinə keçdiyini göstərəcək.

Bu, tərəflərin bir-birini yalnız neytral ölkələrdə deyil, öz paytaxtlarında da qəbul etməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirər. Belə addımlar gələcəkdə dövlət başçıları səviyyəsində mümkün təmaslar üçün də psixoloji və siyasi zəmin formalaşdıra bilər.

Mariya Zaxarovanın açıqlaması həm də Rusiyanın "3+3" formatını aktiv saxlamaq niyyətində olduğunu göstərir. Son illərdə Avropa İttifaqı və ABŞ-nin Azərbaycan-Ermənistan danışıqlarında fəallaşması fonunda Moskva regional platformaların əhəmiyyətini ön plana çıxarmağa çalışır.

Rusiya üçün "3+3" formatı yalnız diplomatik mexanizm deyil, həm də Cənubi Qafqazda siyasi təsir imkanlarını qorumaq vasitəsidir. Buna görə də növbəti görüşün Bakı və ya İrəvanda keçirilməsi Moskvanın regional formatı daha da institusionallaşdırmaq istəyinin tərkib hissəsi kimi görünür.

Növbəti "3+3" görüşünün məkanı texniki qərardan daha çox siyasi mesaj daşıyacaq. 

Hər iki ssenari Cənubi Qafqazda yeni diplomatik mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Əsas məsələ isə görüşün harada keçirilməsindən çox, onun sülh sazişinin yekunlaşdırılması, kommunikasiyaların açılması və regionda uzunmüddətli sabitliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində real nəticələr verməsidir. Bu baxımdan "3+3" platformasının növbəti iclası təkcə diplomatik tədbir deyil, həm də regionun gələcək siyasi arxitekturasına təsir göstərə biləcək mühüm hadisə olacaq.

Ağarza Elçinoğlu